Vind ik leuk - 5 pagina's die ik op Facebook volg

1. Dilemma op dinsdag

Wat: Dilemma op dinsdag schotelt je elke dinsdag een dilemma voor. Het gaat telkens om twee zaken die even (on)aantrekkelijk zijn. Het is simpel: je moet kiezen. Illustratrice Marloes Toonen brengt elk dilemma in beeld.

Voertaal: Nederlands

Waarom: Een poepsimpel idee met verstrekkende gevolgen. Een dilemma mag nog zo ridicuul zijn, zodra ik het onder ogen krijg verlies ik mezelf in een pseudofilosofische reflectie.

Besmettelijk spul, die dilemma's, geloof me. Probeer zelf maar eens te weerstaan aan een van de onderstaande dilemma's:

elke keer als je een gans ziet, daalt je IQ met één punt OF in elk gesprek moet je solliciteren naar een baan.  

je hebt een kalkoenlel OF je mag jezelf alleen nog maar wassen met knakworstensap. 

als je een man met een snor ziet, vlieg je hem in de armen en roep je 'papa!' OF elke dag groeit er op een andere plek op je lichaam een volledige snor. 

Stel je voor, een snor op je elleboog!

Frequentie: Elke dinsdag (duh!).

Dilemma's hier

2. Penguin Random House

Wat: Penguin is 's werelds grootste uitgever van Engelstalige literatuur. Wie ooit letterkunde studeerde, kent de uitgeverij misschien van de feloranje paperbackedities van Engelstalige literaire klassiekers. Op Facebook promoot Penguin de schrijvers uit de eigen stal, afgewisseld met citaten die boekenwurmen doen kwijlen en links naar artikels over 20 fijne leesplekken onder het dak, 50 fictionele vrouwen waardoor lezers zijn geobsedeerd en 14 boeken die je op vakantie moet lezen.

Voertaal: Engels

Waarom: De sociale druk dwingt me te zeggen dat ik Penguin volg om op de hoogte te blijven van het reilen en zeilen van de Angelsaksische literatuur. Niet dus. Ik reken mezelf eerder bij de boekenwurmen die dol zijn op de prentjes van boeken met daarop boekenwurmachtige citaten, zoals:

There is a time and place for books. In my hand and now.

Me: *wakes up* 

Me: where's my book

Me: *rips off blankets* 

Me: *hears loud thud * 

Me: There it is 

We zijn slechts één boekenwurm-revolutie verwijderd van een wereld geregeerd door literatuur. Wij boekenwurmen werpen het establishment omver, citaat per citaat (mwoehaha!).

Frequentie: 3 berichten per dag.

Crash boom bang

3. David Troch

Wat: Of beter: wie. David Troch is stadsdichter van Gent en auteur van drie dichtbundels. De recentste, Bianca Blues, verscheen eind vorig jaar. Hij won onder andere de Herman de Coninckprijs voor beste gedicht van 2013 en de Turing gedichtenwedstrijd van 2012. Troch blogt, facebookt en twittert. Via de sociale media publiceert hij bijna dagelijks flarden proza en poëzie in de knop.

Voertaal: Nederlands

Waarom: Facebook laat schrijvers toe rechtstreeks met lezers te communiceren en literaire experimenten te delen. Schrijven in de openbaarheid is niet voor iedereen weggelegd (en dat hoeft ook niet), maar Troch doet het wel en die houding dwingt respect af. Hij stelt zich uiteindelijk kwetsbaar op door gedichten en zkv's in wording te tonen aan zijn 1 000+ volgers. In De dingen waarmee ik opsta, een tekst- en fotoproject, deelt hij fragmenten die hij die bewuste ochtend heeft geschreven, zoals:

Wat zoek je? 

Niet wat, wie. 

Wie zoek je? 

De koezoekers. 

Troch fotografeert zijn ochtendlijke krabbels en publiceert ze onmiddellijk op Facebook en Twitter.  Sommige fragmenten keren later in afgewerkte teksten of zkv's terug. Daardoor krijg je als volger het gevoel in het hoofd van een literaire ambachtsman te kijken.

Frequentie: 1 à 2 berichten per dag

Hit me!

4. Brain Picking

Wat: This should be a cardinal rule of the internet (and of being human); if you don't have the patience to read something, don't have the hubris to comment on it. De omslagtekst van Brain Pickings laat er geen twijfel over bestaan: deze pagina gaat voor inhoud en diepgang. Een gewaagde keuze op een medium waar het vooral kort en snel moet zijn. Met meer dan vier miljoen volgers op de teller bewijst Brain Pickings dat ook lang en traag op Facebook kan scoren.

Brain Pickings is het geesteskind van Maria Popova, een blogster die zichzelf omschrijft als een lezeres, schrijfster, jaagster-verzamelaarster van interessante dingen en een nieuwsgierige geest in het algemeen. Op Facebook deelt ze citaten uit boeken en interviews met bekende auteurs, afgewisseld met links naar het Brain Pickings-blog met familiaire essays over kunst, design, wetenschap, technologie, geschiedenis, politiek, psychologie, sociologie, antropologie en ... euh ... meer!

Voertaal: Engels

Waarom: Als je me vraagt wat de meerwaarde van sociale media is, dan is het wel het schier oneindig aantal mogelijkheden om interessante dingen met andere mensen te delen. Popova selecteert en deelt op hoogstpersoonlijke wijze de boeiendste fragmenten uit de wereldliteratuur. Haar eigenzinnige keuzes rijgt ze aan elkaar met persoonlijke ervaringen en reflecties. Het helpt ook dat ze regelmatig over mijn favoriete auteurs blogt, zoals Rebecca Solnit, Virginia Woolf, Susan Sontag en Anaïs Nin. Kom ik op Brain Pickings een naam van een auteur tegen die ik niet ken, dan weet ik dat de kans groot is dat ik hem of haar ook goed zal vinden.

Frequentie: Meer dan tien berichten per dag. Ik vraag me soms af wanneer/of Popova slaapt. Hoe houdt ze dat publicatietempo vol?

Boom boom PAW

5. AnOther

Wat: De Facebookpagina van een toonaangevend tijdschrift over mode, kunst en cultuur. Het blad maakt deel uit van het onafhankelijke uitgeversbedrijf Dazed Media dat ook Dazed and Confused op de markt brengt. Vind je Dazed and Confused te heftig of expliciet, dan leest AnOther als een stijlvoller broertje. Op Facebook deelt AnOther hoofdzakelijk links naar artikels op de eigen site. De lay-out is simpel, de teksten lezen vlot en de foto's zijn van hoge kwaliteit.

Voertaal: Engels

Waarom: Wie genderevenwicht belangrijk vindt, zit bij AnOther aan het goeie adres. Het team van journalisten bestaat uit ongeveer evenveel mannen als vrouwen. Dat levert stukken op waarin kunst gemaakt door mannen én vrouwen in gelijke mate aan bod komt. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar dat is het in praktijk vaak nog altijd niet. Wat alle artikels met elkaar verbindt is de journalistieke goesting om een boeiende beleving van mode, kunst en cultuur in woord en beeld te vatten.

Dagelijks produceert AnOther een overdosis aan artikels. Ik klik me zot om ze allemaal aan mijn leeslijst toe te voegen. Een greep uit enkele van de elf (!) berichten die op 23 mei op Facebook werden gepubliceerd:

Actrice Laia Costa over het maken van de one-take film Victoria 

Cy Twombly's hemelse foto's 

Kleur in context: naakt

Frequentie: Een tiental berichten per dag.

FacebOOk

Welke pagina's volg jij op Facebook?

In plaats van een roman (een klok)

De tijd vliegt ... of kruipt. Toch duurt elk uur, volgens de klok, even lang. De manier waarop ik de tijd beleef, verschilt met andere woorden van de manier waarop de tijd door een klok wordt aangegeven, een instrument dat vooralsnog de orde van de dag ingrijpend bepaalt. Die almacht kan me soms erg irriteren. Er valt alleen mee te leven als ik die korte en lange wijzer af en toe het zwijgen opleg. 

Op zoek naar de vertraagde tijd 

De tijd gaat alsmaar sneller voorbij, althans dat gevoel heb ik. Soms lijkt het of de klok een spel met me speelt en dagen, weken of maanden van me steelt als ik even niet kijk. De kalender laat er echter geen twijfel over bestaan: elk jaar telt ongeveer evenveel dagen.

Als kind ervoer ik de tijd als een slak. Een zomervakantie leek eindeloos te duren. Ik gaf me over aan luiheid en verprutste uur na uur. Ik sliep lang, at als ik honger had, schommelde wat, keek urenlang televisie en liep in de tuin achter de honden aan. Elke nieuwe dag leek op de vorige en de volgende, en dat vond ik prima.

Als van dat stramien werd afgeweken, was ik het helemaal het noorden kwijt. Variatie onderbrak de roes van de vakantie, bijvoorbeeld wanneer mijn ouders het idee kregen een uitstap te maken. Ik wilde helemaal nergens naartoe. Ik voelde me op mijn best wanneer ik steeds dezelfde dag opnieuw beleefde.

Ik kan me nu niet meer voorstellen dat ik mijn vrije dagen op die manier doorbreng. Tegenwoordig is er een stemmetje in mijn hoofd dat me aanmaant tijdens vakanties eindelijk werk te maken van plannen die ik de rest van het jaar voor me uit heb geschoven met als excuus: te druk.

De onbevangen blik

Robert E. Ornstein, een Amerikaanse psycholoog, stelt dat ik kan terugkeren naar de intense, trage tijdsbeleving van mijn kinderjaren door zoveel mogelijk nieuwe ervaringen op te zoeken. Hoe complexer die nieuwe ervaringen zijn, hoe beter ik erin zal slagen de tijd te vertragen. Voor een kind is alles wat het ziet nieuw, voor een volwassene meestal niet. Het komt erop aan opnieuw met een onbevangen blik naar nieuwe ervaringen te kijken.

Er valt wat voor dat advies te zeggen, was mijn eerste reactie. Tot ik er mijn agenda bijnam en vaststelde dat ik Ornsteins woorden reeds ter harte nam. Mijn weekends zijn gevuld met leuke, afwisselende, verrassende en complexe ervaringen, maar toch heb ik, meer dan ooit, het gevoel dat de tijd voorbij raast.

Weg van Facebook

Nu de schommels en honden uit mijn leven zijn verdwenen, ben ik voor de herhaling op mijn verbeelding aangewezen. Tijdens momenten van reflectie spoel ik de tijd terug, beleef ik een voorval opnieuw en kan ik de feiten (her)interpreteren. Een stortvloed aan nieuwe, externe impulsen vreet echter mijn tijd voor contemplatie op. Mijn hoofd is niet staat om zoveel nieuwe indrukken op te slaan, en zeker niet als ze zich in een ononderbroken stroom aan me opdringen.

Ik houd niet voor niets de aanmaak van een Facebookprofiel al jaren af. Ik hoef geen x aantal updates of nieuwtjes per dag. Toch vermoed ik dat ook ik op een dag voor het medium zal zwichten en me zal voornemen om er elke dag maximum vijf minuten aan te wijden, om vervolgens vast te stellen dat de ene na de andere avond voorbijvliegt omdat ik me zot klik van ervaring 1, naar 2, naar 3, etc.

Ook zonder Facebook raak ik verstrikt in te veel ja. Ik wil te veel zien, horen, weten. Ik moest maar eens een interessante website, citytrip, boek of film mislopen. Het laatste wat ik wil is me thuis opsluiten en nestelen in een prikkelvrij leventje. Ik geloof in de kracht van ontmoeting. Als ik die uit de weg zou gaan, zou ook mijn inspiratie en levenslust opdrogen. De ontmoeting met iets of iemand anders zet me aan het denken, dwingt me om een standpunt in te nemen - ik leer en moet mezelf tonen.

De tijd tikt terug

Het woord ontmoeting kun je in mijn geval breed opvatten. Het maakt voor mij geen verschil uit of ik iemand op een feestje fysiek tegen het lijf loop of op een bank in het park voor me uit staar; ik voer altijd gesprekken. Als ik een duik in mijn herinneringen neem, maak ik opnieuw contact met een voorval uit het verleden, en bijgevolg ook met alles en iedereen die daarin voorkomen.

Ik ben het dan ook oneens met het advies van Ornstein dat me enkel aanspoort zoveel mogelijk nieuwe ervaringen te verzamelen. Ik pleit voor de juiste maat tussen het het opzoeken van nieuwe prikkels en het binnenstebuiten keren van herinneringen.

Lees ook:
Een bibliotheek
Een trein
Een bloem

Literatuur + internet = ?

iStoire/iStoires

Deze week, een fijne website ontdekt: iStoire/iStoires. iStoire (zonder s) is een online magazine over lezen en schrijven, iStoires (met s) geeft je helemaal gratis de kans kortverhalen te lezen van onder andere Herta Müller, Alice Munro, Saskia De Coster en Gaea Schoeters.

De taal van de boekenruggen

Het recentste artikel op iStoire gaat over de roman De taal van de boekenruggen. Johanna Pas, de schrijfster, is een drijvende kracht achter uitgeverij 't Verschil en het literaire collectief Woordwasdraad. In het verleden publiceerde ze reeds poëzie en verhalen, zowel in eigen beheer als via reguliere uitgeverijen.

De taal van de boekenruggen liet Pas slechts vijfentwintig keer drukken. Voor de verspreiding ervan rekende ze op evenveel mensen aan wie ze elk één exemplaar gaf. Eens zij het boek hadden uitgelezen, moesten ze het doorgeven aan iemand anders. Lezers konden met de auteur communiceren via mail, een website en een Facebookpagina. Pas vond deze manier van publiceren het best aansluiten bij haar roman. Ze hield ook rekening met het ecologische aspect van uitgeven (vandaar slechts vijfentwintig exemplaren), integreerde in haar project de sociale media en geloofde in de kracht van mond-tot-mondreclame.

Het project loopt nu ongeveer een jaar. Af en toe krijgt Pas nog een reactie via een van de kanalen, maar daar blijft het voorlopig bij. Wordt het boek nog lustig doorgegeven? Nemen trage lezers alle tijd? Of vergaart het boek stof op het nachtkastje van luie of vergeetachtige mensen? Pas weet het niet. Omdat geïnteresseerden haar naar een exemplaar bleven vragen en ze de oorspronkelijke vijfentwintig exemplaren niet meer kon traceren, drukte ze een nieuwe oplage van haar boek. Ondertussen is De taal van de boekenruggen ook als e-Pub verkrijgbaar.

The times they are a changin'

Internet kan het maken en verspreiden van literatuur een duw in de rug geven. Kijk maar naar de muziekindustrie. Sinds die het internet omarmt en niet langer als een Napster-pletwals ziet, zit de singleverkoop opnieuw in de lift. Bijna elke artiest heeft een website, zit op Facebook en twittert erop los. Iemand als Björk ging nog een stap verder. Zij maakte met Biophilia niet alleen een nieuw album, maar ook een app.

De digitale pasjes van de literaire wereld blijven eerder bescheiden. Toch voel je dat de dingen volop bewegen en dat op een dag - een dag die niet eens zo lang op zich zal laten wachten - de creatieve clash tussen web en tekst ongeziene publicaties zal opleveren. Nu zien we dat als twee aparte dingen: je schrijft een tekst en gaat hem vervolgens online verspreiden, promoten, etc. In de toekomst zullen ze meer naar elkaar toe groeien. Web en tekst zullen elkaar beïnvloeden, tegelijkertijd worden gemaakt en geschreven.

Kijk naar Johanna Pas, maar ook naar Fakeboek van Creatief Schrijven. Ivo Victoria en Carmien Michels gebruiken de mogelijkheden van Facebook om een verhaal te schrijven. Iedereen kan zich als lid aanmelden en reageren op wat ze posten. De lezers beïnvloeden actief en onmiddellijk het verdere verloop van het verhaal. Michaël Vandebril en David Troch gebruiken Facebook dan weer om hun dichtbundel in wording te schrijven.

Dus, experimenteer

Eens uitgeverijen weten wat wel en niet werkt, krijg je al snel een format, met al de goede en minder goede kantjes erbij. Nu kan de eenling nog zonder noemenswaardig budget het veld vorm geven, of mooier gezegd: een trend zetten. En dat gebeurt nu eenmaal niet zonder blutsen en builen. De elementen zijn er. Het komt erop aan ze te shaken tot een spetterende, digitaal-literaire cocktail die smaakt.

Het volledige artikel over De taal van de boekenruggen lees je hier

Boeken zijn (niet) belangrijk! (deel 2)

Deel 1 lees je hier.

Tegenwoordig kan ik Sjisjkins woorden vanaf een afstand bekijken. Uiteindelijk verdedigt hij hetzelfde als ik doe met mijn blog. We vinden het belangrijk dat er werd, wordt en zal worden geschreven en gelezen.
Ik schaam me niet langer voor de onderwerpen die in mijn verhalen aan bod komen. Ook romans die niet over oorlog, honger of armoede gaan, zijn het waard te worden geschreven. Een schrijver kan van de saaiste dag uit een mensenleven literatuur maken.

Ambitie, af en toe heeft een mens goesting om dat te hebben. Ik ging T.S. Eliot achterna en schreef een gedicht over de de oorlog in Afghanistan. Het heette A&E (dieprood) en ik dacht dat het goed en diepgaand was.
Mijn toenmalige poëziedocent op de SchrijversAcademie maakte mijn oorlogspoëzie met de grond gelijk. Hij zei dat de ergste dingen meestal niet het beste uit de verf komen door ze bij naam te noemen (wat ik wel had gedaan). Hij raadde me aan In Flanders fields van John McCrae te lezen. De dichter/soldaat gebruikte het beeld van een klaprozenveld om te tonen hoeveel slachtoffers de Eerste Wereldoorlog maakte.

In Flanders fields the poppies blow
Between the crosses, row on row
That mark our place; and in the sky
The larks, still bravely singing, fly
Scarce heard amid the guns below

In het gedicht van McCrae komen de woorden guns en dead één keer voor. Voor de rest overheersen de rode bloemen die wuivend in de wind het leed van de oorlog visueel maken.

Woorden en boeken worden zelden als de aanstokers van een revolutie gezien. De media brengen liever mensen op de barricade in beeld of bommen die ontploffen. Toch geloof ik dat elk boek een steen legt voor een revolutie, een zachte revolutie. Een lezer opent zijn hoofd voor een andere wereld dan de zijne. Lezen is een sloopkogel om vooroordelen te lijf te gaan. Dat gebeurt niet op één dag met één boek, maar door jarenlang verschillende auteurs en uiteenlopende genres te lezen.

Er wordt nog nooit zo druk gecommuniceerd (en geluld) via sms, Twitter en Facebook. De invloed van woorden die via sociale media worden verspreid, reikt ver. Denk aan de Arabische Lente. Je kunt neerkijken op die nieuwe communicatiemiddelen. Je kunt ze als de oorzaak van taalverarming beschouwen. Die bewering vindt alvast geen bijval in de artikelenreeks over taal in de Standaard der Letteren. Taal verandert voortdurend. Je kunt dat betreuren, maar dat het gebeurt is een feit.

Waarom bekijken we de nieuwe media niet als de motor onder de kap van nieuwe literaire genres? Sms-wedstrijden zijn al langer een feit. Op Facebook bestaat onder andere een pagina over stiftdichten. Zet alle tweets van iemand onder elkaar, en je hebt een tweetgedicht. Troep en kwaliteit vind je zowel online als op papier. Stop met zeuren en geniet van de virtuele poëzie.

Boeken zijn (niet) belangrijk! (deel 1)

Aan pleidooien over het belang van boeken geen gebrek. Ga naar een festival of de presentatie van een nieuwe roman en je wordt met zachte of harde hand met je neus op een vanzelfsprekendheid gedrukt: ja, boeken zijn belangrijk!

Het was niet anders bij de opening van het nieuwe literaire seizoen van het internationale literatuurhuis Passa Porta. De Russische schrijver Michaïl Sjisjkin zorgde voor de uitroeptekens. De Standaard der Letteren publiceerde zijn openingslezing. Hij zei:

Onbekende auteurs schreven onder vier evangelische pseudoniemen een boek dat de wereld heeft gemaakt tot wat ze is. Hun woorden hebben de realiteit voortgebracht waarin wij al tweeduizend jaar leven - de woorden moeten gewoon geloofwaardig zijn. 

Of hoe je ergens binnenkomt en elke tegenstander van het woord de mond snoert met een verwijzing naar de bijbel. Tijdens het lezen van deze passage vraag ik me af of er ooit nog een boek zal worden geschreven dat onze cultuur zo lang en diepgaand zal beïnvloeden. De onheilsberichten uit de boekensector lijken zoiets uit te sluiten. De verkoop zit in het slop en mensen lezen alsmaar minder. Als er morgen een boek van bijbelse proporties op de markt wordt gegooid, is de kans groot dat je de cover een half jaar later in de rekken van Polare terugziet.

In 2012 hielden E.L. James en Jeroen Meus in België de boekenverkoop overeind. De sector noteerde slechts een lichte daling in vergelijking met 2011. Een lokale boekhandelaar liet me ooit verstaan dat er in zijn zaak enkel een rek met literaire fictie stond voor de show. Daar wordt een fervente lezer niet meteen vrolijk van.

Naast de dalende verkoop lijdt het genre ook onder bestselleritis. Jaar na jaar is de top tien van best verkochte boeken verantwoordelijk voor een groter aandeel in de omzet. De sector is bang dat uitgevers in de toekomst niet langer zullen investeren in een breed aanbod, maar in hypes. Het e-book heeft vooralsnog niet voor een ommekeer gezorgd.

Verderop in zijn lezing, trekt Sjisjkin zijn bijbelse verwijzing door:

De schrijver is een schakel tussen twee werelden: tussen de irreële wereld van het leven, waar alles vloeiend, voorbijgaand en sterfelijk is en spoorloos verdwijnt als een zojuist weggetikte seconde of als duizenden weggetikte generaties - en de wereld van geloofwaardige woorden, die het elixir van de onsterfelijkheid sprenkelen op die geroosterde vis, dat brood en die vingers. 

Sjisjkins pleidooi voor schrijven, kan ik alleen maar steunen. Toch klinkt zijn lezing ook geladen en ernstig. Waait dezelfde wind door zijn boeken? Ik heb er geen idee van. Vroeger zouden zijn woorden me de indruk hebben gegeven dat schrijvers het enkel over 'grote' onderwerpen mochten hebben, zoals oorlog, honger en armoede. Uit mijn pen rolden andere verhalen. Waren die dan niet de moeite waard?

Ze bestaan, de auteurs die grote onderwerpen met succes tackelen. Neem The Waste Land van T.S. Eliot. Zijn werk wordt beschouwd als een poëtische neerslag van de ontgoocheling van een naoorlogse generatie. Eliot mijdt goedkope gruwel en sentimentaliteit. Hij vat een tijdsgeest op papier. Het maakt niet uit of hij dat bewust deed of niet. Het resultaat telt. The Waste Land beïnvloedde het werk van Ernest Hemingway, Aldous Huxley, William Faulkner, Graham Greene en Stephen King, en wordt nog steeds gelezen en geanalyseerd.

Lees ook deel 2.